Sessies Archiefcongres 2026
Tijdens het Archiefcongres delen aansprekende gasten hun ervaringen en inzichten. Het gaat over macht, publieke waarden en concrete stappen om zelf weer aan het stuur te staan van je data, processen en keuzes. Hoe kan jij als archiefprofessional of informatiespecialist wél het verschil maken?
Waar we in de ochtend al een interview zien met Colleen Shogan, de 11e archivaris van de VS, hebben we meer sprekers met een blik van elders. Zo is Lauri Leht van het Nationaal Archief Estland en Rita Tjien Foo van het Nationaal Archief Suriname te gast en delen hun ervaringen.
Bert Hubert is landelijk bekend van vele media-optredens als dé expert op het gebied digitale veiligheid en technologie, privacy en burgerrechten. Wie bewaart onze geschiedenis? Een van zijn sessies gaat over digitale autonomie in de praktijk. Marcia Luyten begeleidt het gesprek tijdens een sessie met Bert Hubert en Lauri Leht. Serv Wiemers, directeur van Open State Foundation verzorgt ook twee verschillende sessies. Onder meer over de publieke waarde van open overheid: wat leveren Woo en open archieven juist op? Hoe komen verhalen tot stand wanneer ze afhankelijk zijn van archieven en wat als die niet volledig toegankelijk zijn? Daarover gaat schrijfster Annejet van der Zijl met ons over in gesprek. Daarnaast staat een van de sessies in het teken van adoptiedossiers. In totaal bieden we 8 sessies in twee ronden van vier.
Kijk hieronder naar een toelichting op de sessies in twee rondes. We maken deze in etappes bekend. Vanaf maandag 1 juni 2026 kan je je via de app aanmelden voor je sessie naar keuze.
Het nieuwe kabinet van Nederland kijkt naar Estland om de digitalisering van diensten verder te stimuleren. Estland is wereldwijd erkend als koploper in e-government: bijna alle overheidsdiensten zijn digitaal, en de drempel voor burgers om diensten te gebruiken is extreem laag. Dat betekent dat toegang tot informatie en data systemisch ingebouwd is. Interessant voor archiefprofessionals die nadenken over toegankelijkheid en transparantie.
De combinatie van technologische infrastructuur én beleidsmatige kaders biedt mogelijke “blueprints” voor archiefbeheer en toegang tot overheidsinformatie. Lauri Leht deelt in deze sessie de aanpak van Estland.
Over Lauri Leht
Lauri Leht leidt al jaren de ontwikkelingsprojecten voor de e-diensten van het Nationaal Archief, evenals de archivering en het behoud van digitaal gegenereerde informatie. Hij is lid van de nationale raad voor digitaal cultureel erfgoed, die de digitale samenwerking tussen erfgoedinstellingen op nationaal niveau coördineert. Het Estse Nationaal Archief is betrokken geweest bij diverse ontwikkelingsprojecten van e-samenleving van Estland.
Meer over National Archives of Estonia
Het Nationaal Archief van Estland is het centrum van het archiefbeheer in Estland en heeft vestigingen in Tallinn, Tartu, Rakvere en Valga. De belangrijkste taak van het Nationaal Archief is het waarborgen van de bewaring en bruikbaarheid van het geschreven geheugen van de samenleving en het gedocumenteerde culturele erfgoed voor huidige en toekomstige generaties. Daarnaast garandeert het Nationaal Archief de bescherming van de fundamentele rechten en plichten van burgers en de transparantie van de democratische staat door het bewaren en beheren van archiefstukken. Het Nationaal Archief is een overheidsinstantie die valt onder het Ministerie van Onderwijs en Onderzoek en opereert op basis van de Archiefwet en de Archiefregels. Het Nationaal Archief verzamelt en bewaart documenten die de geschiedenis, cultuur, nationaliteit en sociale omstandigheden in Estland vastleggen, ongeacht tijd of plaats van ontstaan of het type gegevensdrager.
Meer informatie
> Lauri Leht
> National Archives of Estonia
> ‘Nieuwe kabinet kijkt naar Estland om dienstverlening verder te digitaliseren’ – NOS.nl, 25 maart 2026
Hoe gaan we als archiefinstellingen om met de blijvende bewaring en toegang tot adoptiedossiers in het licht van de afbouw van interlandelijke adoptie? KVAN heeft in een brief aan minister Van Weel gereageerd op de wijze waarop in wetsvoorstel en MvT de omgang met het herstellen en bewaren van de adoptiedossiers, het recht op toegang ertoe en de inzage erin worden geregeld. Dit raakt aan onze beroepscode, die ons opdraagt het gebruik van archieven breed te bevorderen, onpartijdig diensten te verlenen aan iedereen die erom vraagt, en de behandeling van archiefmateriaal te verantwoorden.
Binnenkort meer informatie over deze sessie.
> Bert Hubert, cybersecurity-ondernemer
Digitale autonomie bepaalt wie toegang heeft tot informatie, maar is dat recht voor burgers nog wel vanzelfsprekend? Vanuit zijn ervaring laat Bert Hubert zien hoe afhankelijkheid van externe partijen het nationaal geheugen onder druk zet. Wat betekent digitale duurzaamheid als informatie wel bestaat, maar niet controleerbaar of herleidbaar is door AI en manipulatie? Wie bewaakt wat bewaard blijft en voor wie dat toegankelijk is? En welke rol heeft de archivaris hierin? In deze sessie verkennen we de spanning tussen toegang, betrouwbaarheid en het veiligstellen van onze geschiedenis, nu en in de toekomst.
Over Bert Hubert
Bert Hubert is landelijk bekend van vele media-optredens als dé expert op het gebied digitale veiligheid en technologie, privacy en burgerrechten. Hij is cybersecurity-ondernemer, voormalig toezichthouder bij de AIVD én wetenschapper met een passie. Hij richtte PowerDNS, software waar een groot deel van het Internet in Europa op draait. Recentelijk hield hij bij de verkiezingen een lobby voor een Tweede Kamerlid met digitalisering als achtergrond. En trok hij aan de bel over Digi-D overname in buitenlandse handen.
Tijdens het Archiefcongres verzorgt Bert Hubert twee verschillende sessies.
Meer informatie
> Bert Hubert
> ‘Digitale soevereiniteit is een politiek onderwerp’ – iBestuur.nl, 9 februari 2026
> Verkoop DigiD: ‘Het is alsof de overheid zegt: als je bij ons wilt inloggen, moet dat via Facebook’ – BNR, 5 mei 2026
> Afhankelijk van big tech? Zet die Amerikaanse cloud eens uit en zie wat er dan gebeurt, bepleit ict-expert – Volkskrant, 3 februari 2026
Van recht naar realiteit: wat leert de Wet open overheid (Woo) ons over de manier waarop informatie in de praktijk toegankelijk wordt gemaakt? En waar schuurt het tussen juridische rechten, uitvoeringspraktijk en informatiehuishouding? In deze sessie staat de vraag centraal hoe we samen kunnen werken aan een transparantere overheid die niet alleen reageert op verzoeken, maar informatie structureel toegankelijk maakt.
Binnen het KVAN-traject Het Archief als Nutsvoorziening worden hiervoor best practices en ontwikkelrichtingen gedeeld. Serv Wiemers (Open State Foundation) reflecteert op de praktijk van de Woo vanuit honderden verzoeken, data-analyses en maatschappelijke effecten. Hij plaatst de vraag centraal hoe informatiehuishouding, archivering en openbaarheid samen kunnen optrekken om niet alleen transparantie te beloven, maar ook daadwerkelijk te realiseren.
Over Serv Wiemers
Serv Wiemers is directeur van de Open State Foundation, een organisatie die zich inzet voor meer transparantie van overheid en publieke data in Nederland. Hij werkt op het snijvlak van open data, digitale overheid en democratische controle, en richt zich op het toegankelijk maken en herbruikbaar maken van overheidsinformatie voor burgers, journalisten en maatschappelijke organisaties.
Over Open State Foundation
Open State Foundation is een onafhankelijke stichting zonder winstoogmerk, en heeft als missie het bijdragen aan een digitaal transparante overheid en daarmee aan een controleerbare en vitale democratie.
Om te komen tot een open overheid werkt Open State aan het ontsluiten van informatie van publieke instellingen als open data, en het bevorderen van hergebruik van die data door burgers, journalisten, maatschappelijke organisaties, kunstenaars, wetenschappers, ambtenaren, beleidsmakers en volksvertegenwoordigers.
Open State heeft al heel wat resultaten op haar palmares rond het ontsluiten van overheidsdata. Daarmee bedoelen we het op een machineleesbare (en dus: analyseerbare) wijze, duurzaam ontsluiten van informatie van overheden en andere publieke instellingen. Dit doen we sinds de oprichting van de stichting in huidige vorm in 2012, in de stellige overtuiging dat overheidsinformatie van ons allemaal is, en voor iedereen vrij toegankelijk moet zijn.
Open data verschaft burgers, media, bedrijfsleven en bestuurders immers een gelijke informatiepositie ten opzichte van de overheid, en maakt diezelfde overheid transparant en controleerbaar voor iedereen. Dankzij open data kunnen bovendien analyses worden gemaakt en nieuwe inzichten worden verkregen die leiden tot beter geëquipeerde besluitvorming, zowel op politiek als economisch vlak. Tegelijkertijd zijn open data de sleutel naar nieuwe, innovatieve toepassingen die de maatschappij verrijken en economische of creatieve waarde creëren.
Maar bovenal is toegang tot de data van de overheid van vitaal belang voor een gezonde en moderne democratie.
Meer informatie
> Serv Wiemers
> Open State Foundation
> Bert Hubert, cybersecurity-ondernemer
> Marcia Luyten, dagvoorzitter
Plenair gesprek met Bert Hubert en Lauri Leht (Nationaal Archief Estland), onder leiding van Marcia Luyten
Na de sessies in de ochtend en het inspirerende Estse voorbeeld volgt de confrontatie met de realiteit: digitale autonomie staat onder druk door geopolitieke afhankelijkheden en technologische macht. Bert Hubert en Lauri Leht gaan in gesprek over de invloed van Amerikaanse platforms, de dreiging van statelijke actoren zoals Rusland en de kwetsbaarheid van onze informatievoorziening. Wat betekent dit voor archieven en het recht van burgers op toegang tot informatie — is dat nog wel vanzelfsprekend?
Welke keuzes moet Nederland nu maken, en welke rol hebben archivarissen in het bewaken van betrouwbaarheid, toegankelijkheid en democratische controle? Veel ruimte voor publieksvragen.
> Serv Wiemers, Directeur Open State Foundation
De maatschappelijke discussie over de Wet open overheid (Woo), open data en open archieven richt zich vaak op kosten en uitvoeringslasten. Maar wat leveren ze eigenlijk op? In deze sessie deelt Serv Wiemers lessen uit het onderzoek van Open State Foundation en Instituut Maatschappelijke Innovatie naar de baten van transparantie in Nederland. Die blijken aanzienlijk: naar schatting 4,4 miljard euro per jaar aan economische en maatschappelijke waarde, van innovatie en banen tot efficiënter overheidswerk en het voorkomen van misstanden.
Tegelijk gaat openbaarheid over meer dan geld: het gaat om democratische controle, rechtsbescherming en toegang tot geschiedenis en identiteit. Aan de hand van concrete voorbeelden, van onthulde misstanden tot bespaarde kosten en nieuwe diensten, wordt zichtbaar hoe openbaarheid beleid, samenleving en vertrouwen beïnvloedt. Hoe wegen we kosten en baten, en wat verliezen we als we transparantie beperken?
Meer informatie
> Serv Wiemers
> Open State Foundation
> ‘Open overheid levert 4,4 miljard euro per jaar op’
Binnenkort meer info
Over Rita Tjien Fooh
In 2010 is Rita Tjien Fooh benoemd tot Nationaal Archivaris van het Nationaal Archief Suriname.
Over Nationaal Archief Suriname
Het Nationaal Archief Suriname is de bewaarplaats van de overgebrachte archieven van zowel de centrale als de regionale overheidsorganen, alsmede van de parastatale bedrijven en instellingen. Ook is er ruimte gereserveerd voor archieven van particuliere instellingen en personen, die een belangrijke rol spelen of hebben gespeeld in het politieke-, maatschappelijke- of economische leven van Suriname. Al deze archieven vormen tezamen een belangrijk onderdeel van het cultureel-historische erfgoed van Suriname.
Meer informatie
> Rita Tjien Fooh
> Nationaal Archief Suriname
Hoe komen verhalen tot stand wanneer ze afhankelijk zijn van archieven en wat als die niet volledig toegankelijk zijn? In dit interview met ook de zaal gaat Annejet van der Zijl in op haar ervaringen als schrijver en onderzoeker die al decennialang archieven gebruikt in Nederland en daarbuiten.
Centraal staat de vraag of Nederlandse archieven voldoende toegankelijk zijn voor diepgaand onderzoek, en hoe dat zich verhoudt tot haar werk in internationale archieven, zoals in de Verenigde Staten. Welke strategieën gebruikt ze om toch tot betrouwbare reconstructies te komen? Hoe verandert haar werk in deze snel digitaliserende wereld? Ook vragen we Annejet van der Zijl naar haar praktische inzichten over hoe archiefgebruikers werken, zoeken en wat volgens haar beter kan in de aansluiting tussen archief en gebruiker.
De sessie maakt zichtbaar hoe archieven functioneren vanuit gebruikersperspectief en waarom toegankelijkheid, context en interpretatie essentieel zijn voor wetenschap, journalistiek en publiek begrip.
Over Annejet van der Zijl
Annejet van der Zijl is een van de bekendste en meest gelezen schrijvers van ons land. Gedurende haar inmiddels 25-jarige schrijfcarrière publiceerde ze zeven non-fictieboeken die allen bestsellers werden en veelvuldig werden bekroond, vertaald en verfilmd. Voor haar totale oeuvre ontving ze onder andere de Gouden Ganzenveer en de Amsterdamprijs voor de Kunst. Ze won de M.J.Brusse-prijs voor beste Journalistieke Boek en kreeg een nominatie voor de Libris Geschiedenisprijs.
Meer informatie
> Annejet van der Zijl
